Print

Formaty papieru

Ne pewno nieraz spotkali się Państwo z określeniem "kartka A4", "zeszyt B5" etc. Ale co to w ogóle znaczy A4? Czy A5 jest większe od A3? A co w takim razie z B5? Do jakiej koperty włożyć list napisany na kartce A4?

W Europie stosuje się normę, która określa trzy formaty papieru: A, B i C. Z tym, że seria C odnosi się najczęściej do oznaczania rozmiarów kopert.

Format arkusza papieru zapisywany jest w postaci pary znaków: litery - określającej typ formatu oraz cyfry - mówiącej o jego skali, np. A0, A1, A2 etc. Każda kolejna cyfra oznacza arkusz o powierzchni dwa razy mniejszej, na przykład: na jeden arkusz A3 składają się dwa arkusze A4 i vice versa - składając w pół arkusz A3 uzyskamy broszurę o rozmiarze A4.

Format A

Jest podstawowym formatem, do którego odnoszą się odpowiednio formaty B (znacząco większy) i C (nieznacznie większy). Najczęściej używanym formatem jest A4 o rozmiarach 210 mm x 297 mm - jest to standardowy rozmiar spotykany w biurze. Zaś wielkości A5 są typowe zeszyty szkolne.

Format A

Format B

Arkusze formatu B są znacząco większe od swoich odpowiedników w formacie A, a wzięło się to stąd, że w drukarstwie format B był rozmiarem roboczym, zawierającym dodatkowe marginesy technologiczne, które następnie obcinano, osiągając arkusze w formatach A.

Obecnie najczęściej spotyka się format B5 (17,6 cm x 25,0 cm - rozmiar pośredni między A4 i A5), stosowany dla książek, czasopism czy broszur.

formatB

Format C

Używany do określania wielkości kopert. Odpowiednik w formacie C jest nieco większy od tego w A, a bierze się to z dość prostej zasady: jeśli arkusz A4 chcemy w całości zapakować do koperty, powinna to być koperta w formacie C4. Składając ten sam arkusz w pół (do rozmiaru A5), wybierzemy kopertę C5 etc.

Najczęściej spotykanym formatem kopert jest C6 (11,4 cm x 16,2 cm) - do takiej koperty możemy włożyć arkusz A4 złożony w czworo. Format ten też często nazywany jest "pocztówkowym", ponieważ kartki pocztowe najczęściej produkowane są właśnie w tym formacie.

Format C

 

Gramatura

Gramatura jest oznaczeniem gęstości papieru, a przez to również i jego sztywności. Miarą gramatury jest g/m2 (gram na metr kwadratowy). Zatem im większa gramatura, tym arkusz papieru jest cięższy, co przekłada się albo na jego strukturę, albo wprost na jego grubość. Tutaj należy zauważyć, że typowy papier kredowy ma gramaturę znacznie większą (jest cięższy) od typowego papieru biurowego o tej samej grubości.

Typowym papierem o gramaturze 60 g/m2 jest tzw. papier maszynowy - jest on wyczuwalnie cieńszy od papieru używanego w kserokopiarkach.

Natomiast papiery ozdobne, wizytówkowe najczęściej występują w gramaturze ok. 160 - 250 g/m2.

Wspominając o gramaturze nie sposób nie napisać o grubości papieru. Znajomość tego parametru często przydaje się przy większych wydrukach czy oprawianiu dokumentów.

Arkusz typowego papieru biurowego (80 g/m2) ma ok. 0,08 mm, zaś ryza (500 arkuszy) około 4 cm grubości. Poniżej podajemy tabelę z orientacyjnymi grubościami pliku arkuszy o różnej gramaturze:

Gramatura 10 kartek 100 kartek 200 kartek
80 g/m2 0,8 mm 8 mm 16 mm
120 g/m2 1,2 mm 12 mm 22 mm
180 g/m2 1,8 mm 18 mm 32 mm

 

Przy wydruku należy jednak pamiętać, że wynikowa grubość zależna jest nie tylko od samego papieru, ale również od nośnika druku (atrament, toner, farba drukarska) przez co, w końcowym efekcie plik kartek może okazać się nieco grubszy. W przypadku papieru na okładki, foldery, opakowania itp., wrażenie większej gramatury (a więc papieru grubszego, sztywniejszego) osiągnąć można przez lakierowanie lub laminowanie.

 

lakierowanie papieru

Lakierowanie druku, czyli pokrywanie lakierem druku, to jeden ze sposobów uszlachetniania druku, tj. podnoszenia jakości lub atrakcyjności podłoża drukowego zazwyczaj pokrytego farbą drukową.

    • Mechaniczne zabezpieczenie zadrukowanej powierzchni przed ścieraniem się farby. Najefektywniejsze w tym względzie są lakiery utrwalane promieniami UV, następnie lakiery dyspersyjne, a na końcu lakiery olejowe. Istnieją lakiery, które stosowane jedynie jako zabezpieczające: są to lakiery o niskim połysku lub wręcz nie zmieniające wrażenia barwy (lakiery neutralne). 
    • Zmiana wyglądu naniesionej farby drukowej. Lakier pozwala uzyskiwać dodatkowe efekty wizualne: połysk, połysk perłowy, lub wręcz odwrotnie – zmatowienie. Mimo że lakier tworzy praktycznie bezbarwną powierzchnię (analiza spektralna), to jednak wpływa na odbiór barwy druku, a w niektórych przypadkach (np. barwy niebieskie lub fioletowe) nawet w sposób radykalny. Mówi się, że lakier "ożywia" barwę i wydobywa z niej głębię poprzez wzrost wrażenia jaskrawości i nasycenia.  
    • Zwiększenie sztywności, a pośrednio także wrażenia grubości podłoża drukowego – np. w przypadku stosowania na okładkę publikacji niezbyt grubego papieru, czyli papieru o niskiej gramaturze. 
    • Zastosowania specjalne, np. lakiery termochromowe zawierające pigmenty termochromatyczne, dzięki którym zmieniają barwę w różnych zakresach temperaturowych), lakiery fotoluminescencyjne (dodatkami emitującymi światło w ciemnościach), lakiery zapachowe (wydzielające zapach na polakierowanej powierzchni po przetarciu jej dłonią w celu zniszczenia mikrokapsułek z substancją zapachową), lakiery perłowe (zawierające pigment perłowy), lakiery zdrapkowe (zawierające wypełniacze, dzięki którym łatwo się zdrapują), lakiery brokatowe (zawierająca brokat), lakiery wypukłe (wyraźnie wystające ponad lakierowaną powierzchnię), lakiery blistrowe, lakiery strukturalne (nie rozlewające się równomiernie na lakierowanej powierzchni lecz tworzące gęsto usiane "wysepki").
 

Druk offsetowy

Offset, druk offsetowy – przemysłowa odmiana druku płaskiego, w której obraz przenoszony jest z płaskiej formy drukowej na podłoże drukowe (np. papier) za pośrednictwem cylindra pośredniego pokrytego obciągiem. Offset jest obecnie jedną z najczęściej stosowanych technik druku.

Druk offsetowy można podzielić na:

    • druk offsetowy arkuszowy – podłoże drukowe w postaci arkuszy, farby offsetowej o dużej lepkości utrwalane przez wsiąkanie i polimeryzację, a w przypadku farb UV i hybrydowych przez polimeryzację zainicjowaną nadfioletem.
    • druk offsetowy zwojowy (rolowy) – podłoże drukowe w postaci zwoju, farby lejne
      • coldset – offset "na zimno" (farba utrwalana przez wsiąkanie w papier)
      • heatset – offset "na gorąco" (farba utrwalana przez wsiąkanie w papier i odparowanie w wysokich temperaturach; zadrukowana wstęga papieru przed sfalcowaniem przechodzi przez nagrzany do wysokiej temperatury tunel suszący).

Coldset i heatset używany jest do druku wysokonakładowego: gazety, magazyny, książki telefoniczne. Technologia "na gorąco" stosowana jest w szczególności do wydawnictw wyższej jakości, na papierze kalandrowanym i kredowanym.

 

Druk cyfrowy

Techniki druku cyfrowego używamy do małych nakładów oraz bardzo często do częściowej weryfikacji projektów przed zadrukiem offsetowym.

Zalety druku cyfrowego

    • Realizacja zleceń "od ręki". Faza przygotowawcza trwa bardzo krótko i może odbywać się w trakcie drukowania innych zleceń.
    • Jakość otrzymywanych druków jest znacznie wyższa od wydruków z typowej drukarki lub plotera i jest zbliżona do offsetu.
    • Prędkość druku jest dużo szybsza niż w typowych drukarkach komputerowych, choć trochę wolniejsza od offsetu.
    • Możliwość druku na wielu różnych podłożach oraz w szerokim przedziale gramatur.
    • Brak konieczności przygotowywania formy drukowej znacząco obniża koszty druku, szczególnie przy nakładach małych i bardzo małych, oraz daje bardzo krótki czas uzyskania pierwszej odbitki.
    • Oszczędności z powodu braku druków próbnych. Pierwsza odbitka schodząca z maszyny jest odbitką nakładową.
    • Cena druku wyłącznie jednej kopii oraz cena druku jednej kopii w dużym nakładzie jest taka sama, natomiast ceny rynkowe tych kopii, uwzględniające fazę przygotowawczą (obróbka komputerowa), różnią się między sobą niewiele, znacznie mniej niż w przypadku offsetu, i jest to w praktyce stosunek ok. 1:2 do 1:5 (dla offsetu byłby to stosunek o kilka rzędów wielkości większy).
    • Każdorazowe odnawianie obrazu drukowego umożliwia personalizację wydruków, np. nadawanie każdej odbitce indywidualnego numeru seryjnego, stosowanie list adresowych itp.
    • Nie ma przestojów pomiędzy kolejnymi zleceniami, a ich archiwizacja oraz ponowny druk są proste, szybkie i co bardzo ważne - powtarzalne. Całkowicie cyfrowa obróbka obrazu daje szereg możliwości, jak np. skalowanie, czy też łatwe i pełne zarządzanie kolorem.
    • Możliwość stosowania wielu kolorów, w tym dodatkowych, oraz druku barwnego w różnych modelach koloru (CMYK, Hexachrome i in. oraz systemy własne producentów urządzeń).
    • Nie ma typowego dla offsetu mycia zespołów farbowych w przypadku wymiany kolorów, a zamiana tonerów jest prosta i szybka. 

Wady druku cyfrowego

Jakość druku cyfrowego jest niewiele, ale jednak zauważalnie gorsza od offsetu – szczególnie w pełnych kryciach, czyli aplach. Koszty druku cyfrowego plasują go do nakładów rzędu od jednej do kilkuset sztuk dla identycznej odbitki, gdyż przy większych nakładach wciąż bardziej opłacalny jest offset. Istotną wadą jest mały format papieru. Urządzenia do druku cyfrowego pracujace w technologii elektrofotograficznej większe od B3 wciąż jeszcze stanowią rzadkość.
 

Kolory CMYK i RGB

CMYK

CMYK 

– zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych powszechnie w druku kolorowym w poligrafii i metodach pokrewnych (atramenty, tonery i inne materiały barwiące w drukarkach komputerowych, kserokopiarkach itp.). Na zestaw tych kolorów mówi się również barwy procesowe lub kolory triadowe (kolor i barwa w jęz. polskim to synonimy). CMYK to jednocześnie jedna z przestrzeni barw w pracy z grafiką komputerową.

Barwy wynikowe w metodzie CMYK otrzymuje się poprzez łączenie barw podstawowych w proporcjach (dla każdej z nich) od 0% do 100%. Farby CMYK to substancje barwiące przepuszczające światło, czyli barwniki, tak więc łączy się je nie metodą mieszania tylko nakładania warstwami i dlatego barwa wynikowa może mieć od 0% do aż 400% koloru (czyli kolorów składowych). Na kolory budowane wg CMYK należy patrzeć jak na warstwy kolorowej, przepuszczającej światło folii.

Raster - W druku nie można nakładać poszczególnych kolorów z zestawu CMYK w rozcieńczeniu. Druk odbywa się metodą rastra, czyli drukowania malutkich punktów (kropek) posiadających 100% koloru o różnej wielkości lub gęstości przy uwzględnieniu pozostawionego, niezakrytego białego podłoża. Np. kolor "średniocyjanowy" czyli 50% cyjanu może być np. wzorkiem szachownicy, a 75% koloru może być wzorkiem przypominającym dziury w serze.

RGB

RGB

– jeden z modeli przestrzeni barw, opisywanej współrzędnymi RGB. Jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R – red (czerwonej), G – green (zielonej) i B – blue (niebieskiej), z których model ten się składa.

Jest to model wynikający z właściwości odbiorczych ludzkiego oka, w którym wrażenie widzenia dowolnej barwy można wywołać przez zmieszanie w ustalonych proporcjach trzech wiązek światła o barwie red, green, blue, czyli światła o odpowiedniej częstotliwości fali elektromagnetycznej.

Aby osiągnąć lepszą jakość kolorów w wydruku przed wysłaniem projektów warto sprawdzić czy kolory zapisane są w CMYK'u.

 

spady i marginesy

Spady

Spadem drukarskim określany jest zadrukowany obszar (najczęściej wąski pasek) arkusza, który zostaje odcięty w trakcie procesów wykończenia wydrukowanych materiałów w introligatorni.

W projektach w których tło jest inne niż białe (czyli jest zadrukowane dowolnym kolorem lub są to elementy grafiki) i dochodzi do krawędzi projektu, zastosowanie w takim projekcie spadów jest koniecznością. Powodem jest pewna niedokładność urządzeń introligatorskich, takich jak gilotyny i krajarki oraz tego, że materiały są przeważnie cię te z tzw. stosu przez co między poszczególnymi arkuszami występują mikroprzesunięcia. Rozwiązaniem tego problemu jest stosowanie spadu. Wszystkie drukowane elementy dochodzące do marginesu dokumentu muszą zostać rozszerzone, tak, aby wychodziły od 2 do 5 mm poza brzegi dokumentu w formacie netto (rozmiaru końcowego, który jest zamawiany w drukarni) w zależności od specyfikacji podawanej przez poszczególną drukarnię.

Spady to z punktu widzenia przygotowania materiałów do druku, jeden z podstawowych elementów, a zarazem jeden z najczęściej, jak nie najczęściej pomijanych elementów w plikach dostarczanych do druku. Zaplanowane na początku nie stanową w zasadzie żadnego problemu na etapie projektowania. Natomiast ich brak w drukarni w większości przypadków uniemożliwia poprawny druk i jest powodem do odrzucenia plików na etapie weryfikacji.

Marginesy bezpieczeństwa

Marginesem bezpieczeństwa nazywa się pole między krawędzią zewnętrzną formatu netto (formatu docelowego), a częścią wewnętrzną projektu. To pole zazwyczaj ma od 3 do 5 mm. Wszystkie ważne elementy projektu nie powinny wychodzić poza pole bezpieczne projektu. Wszystkie elementy znajdujące się na marginesie bezpieczeństwa, w trakcie obróbki introligatorskiej mogą zostać obcięte, co jest spowodowane pewną niedokładnością gilotyn i krajarek oraz specyfikacji cięcia ze stosu.

Stosowanie bezpiecznej odległości od krawędzi projektu ma duże znaczenie również w trakcie procesów wykończeniowych i nie stosowanie ich przysparza dużo problemów w introligatorni.

Prawidłowo przygotowany do druku projekt powinien uwzględniać:

spady i marginesy

Pole bezpieczne ulotki, w którym powinny znajdować się wszystkie ważne elementy i teksty. Margines bezpieczeństwa, elementy znajdujące się na tym polu mogą zostać obcięte. Spad, pole które zostanie obcięte w trakcie obróbki introligatorskiej, a powinny znaleźć się na niej wszystkie elementy, które mają dochodzić do krawędzi gotowej ulotki. Teksty, logotypy oraz inne ważne elementy projektu aby nie zostały obcięte nie mogą wykraczać poza tzw. pole bezpieczne. Podlewki i inne elementy mające dochodzić do krawędzi gotowej ulotki muszą znaleźć się na spadzie.

Linie cięcia i spady po obcięciu:

Pole bezpieczne ulotki, w którym powinny znajdować się wszystkie ważne elementy i teksty. Margines bezpieczeństwa, elementy znajdujące się na tym polu mogą zostać obcięte. Spad, pole które zostanie obcięte w trakcie obróbki introligatorskiej, a powinny znaleźć się na niej wszystkie elementy, które mają dochodzić do krawędzi gotowej ulotki. Teksty, logotypy oraz inne ważne elementy projektu aby nie zostały obcięte nie mogą wykraczać poza tzw. pole bezpieczne. Podlewki i inne elementy mające dochodzić do krawędzi gotowej ulotki muszą znaleźć się na spadzie.